و حافظه ات را آكنده است . بنابر اين پس از رو گردانى از حق چه مىماند جز گمراهى آشكار و رسوا ؟ ! » ( 1 ) 20 - در نامهء ديگرى به او مىنويسد : « تو اى معاويه ! كى اداره كنندگان خلق بوده‌ايد يا چگونه حكام اين امت توانيد گشت با اين كه هيچ حسن سابقه اى نداريد و نه در ميان قومتان برترى و فضيلتى را احراز كرده‌ايد . بنابر اين خودت را براى پيشامدى كه بر سرت خواهد آمد آماده كن و مگذار شيطان در مورد تو كامياب شود ، با اين كه مىدانم خدا و پيامبرش راستگويند ( يعنى تو چنين نخواهى كرد و پيرو هدايت نخواهى گشت ) . بدين سبب من از بدبختى ديرينه و جدا نشدنى به خدا پناه مىجويم . در صورتى كه چنين نكنى به تو اطلاع مىدهم كه چه باعث گشته تو در غفلت بمانى . آن علت در اين است كه تو خوشگذران و عشرت طلبى و شيطان توانسته ترا در اختيار گيرد و در وجودت بسان خون در بدن ، جريان يابد » . ( 2 ) 21 - در نامه اى از امام ( ع ) به معاويه چنين آمده است : « در مورد آنچه تحت ادارهء تو است ، از خدا بترس ( و طبق فرمانش عمل كن ) و در مورد حقى كه بر عهدهء تو است دقت كن ، و برگرد به شناسائى و درك آنچه نمىتوانى به بهانهء اين كه نمىدانستى خود را خلاص كنى ، زيرا اطاعت خدا و عمل طبق حكمش ، نشانه‌هاى آشكارى دارد و مردان بلند مقامى كه آن را به همه بشناسانند و روشهاى درخشان در اين زمينه هست و راهى هموار و مشخص و هدفى مطلوب و سر منزلى كه هوشياران براهش مىروند و نگونساران از آن انحراف مىجويند . هر كه از آن رو بگرداند از اسلام منحرف خواهد گشت و به سرگشتگى دچار خواهد شد و خدا نعمتش را از او بر خواهد گرفت و زائل خواهد ساخت و كيفر خويش بر او نازل خواهد كرد . بنابر اين ، به حال خودت بينديش و ملاحظه خويش را بنما ، زيرا خدا راهت را به تو نموده است ، و آن هنگام كه كارهايت به پايان رود به نتيجهء پر زيانى خواهى رسيد و به سر منزل كفر . هواى نفست تو را به درون

--> ( 1 ) - نهج البلاغه 2 / 125 . ( 2 ) - كتاب صفين 122 + نهج البلاغه 2 / 11 + شرح ابن ابى الحديد 3 / 412 .